شروع در تأسيس و بنياد اين اثر اعلى كه مطلع خورشيد تمدن و منبع هرگونه ترقى است در سال سابق شد كه سنهء هزار و دويست و شصت و هفت از هجرت ، سال چهارم از جلوس همايون است ولى اتمام و انجامش در اين سال به وقوع پيوست . و در همين سال برحسب مشيت شاهانه معلمين ماهر از اوروپا دررسيدند و روز يكشنبه پنجم ماه ربيع الاول با يكصد نفر از ابناء ملوك و اولاد امراء عظام و ذرارى نجباء مملكت كه براى تملذ و تحصيل انتخاب شده بودند در صحبت ميرزا محمد على خان وزير امور دول خارجه بحضور مهر ظهور مشرف شدند و به مدرسهء مباركه آمده باليمن و السعادة دار الفنون افتتاح يافت و رسوم و آداب و تشريفات و تشويقات كاملا به عمل آمد . و از تاريخ مزبور علوم جديده و انكشافات نافعه كه در ممالك فرنگ از چند مائه به زحمت بسيار و مشقت بيشمار به ظهور رسيده بود در مملكت محروسهء ايران شروع به رواج و انتشار نمود و اسامى رؤس فنون و علومى كه در اين يادگار بزرگ تحصيل و تكميل مىشود در باب ترقيات روحانيه و آثار معنويه ذكر خواهد گرديد . تاريخ اتمام مدرسه سنهء هزار و دويست و شصت و هشت ، سال پنجم جلوس همايون . احداث پانزده باب چاپارخانه در خط چاپارى مملكت فارس به مباشرت نواب فيروز ميرزا نصرة الدوله در تاريخ مذكور . احداث رباطات در عرض راه دزفول الى خرم‌آباد ، در تاريخ مزبور . احداث قراولخانجات از اصفهان الى مقصود بيك در راه فارس و هم از اصفهان الى كاشان به تاريخ مزبور . اجراء نهر آب در شهر خرم‌آباد و رفع تنگى آب از مردم آن ملك در سنهء هزار و دويست و شصت و هشت از هجرت ، سال پنجم از جلوس همايون . تعمير قلعه و اجراء قنات رحمت‌آباد در شاهرود به اهتمام مرتضى قلى خان در تاريخ مذكور . احداث دو رشتهء قنات در بم و نرماشير ، در تاريخ مذكور . كشيدن باره و حفر خندق و ساختن شير حاجى « 1 » دور قصبهء عنايت‌آباد و ميامى كه هر دو در سرحد معبر تركمان افتاده‌اند به تاريخ مزبور . احداث قلعهء محكم در دور حنظل‌آباد از دهات پشتكوه ، به تاريخ مزبور . مرمت عمارات ديوانى كرمانشاه خاصه عمارت عرش آيين ، به تاريخ مزبور . احداث قناتى كافى تمام شهر كرمان در حوالى آن شهر ، در سنهء هزار و دويست و شصت و هشت از هجرت ، سال پنجم از جلوس همايون . اضافهء ابنيهء بديعهء سلطنتى در دار الخلافه بر عمارات سابق مبانى عتيق حرمخانه و مسكن مخصوص مرحومهء مهد عليا و توسيع ديوانخانهء معروف به گلستان از طرف مشرق ، فى التاريخ . انشاء و احداث مريضخانه و بيمارستان در دار الخلافهء طهران ، در سنهء هزار و

--> ( 1 ) - شير حاجى از قسمتهاى استحفاظى در قلعه‌ها يا حصار شهرها بوده است و از عهد تيمورى مصطلح شده ( ا . ا . )